INDEX HEJMARÊN KOVARÊ ÇAND Û KULTUR GUND Û BAJAR ABONE Û TÊKILÎ XERÎTE LÎNK Û XET QUNCÊ MÊVANA
 
GOTINÊ MEZINA (*)


Ap pismam e, xal xwarzê ye.

Aşda di heri, dingenim di kuti.

Aqil, dijmin e, ne zanîne ye.

Aqilbend tim mezini ye.

Aqil kemî rê li ber meriyan wenda dike.

Aqil bi peran nêkirîn.

Aqil bi kovike ne kirin seri.

Agir şunê ku ketiyê dişewtîne.

Agirî sor bextê ronî ye.

Aşê xwari êrd diheri.

Ava ruyan revîye.

Ardê xwe bêjinkir, bejinga xwe bi darda kir.

Aqil sivikî bar giranî ye.

Av li êr ne kirin.

Ardê xwe bit kepaka xwe rit.

Anê, ewna çuyînê tuye teri, tu çima kun bi xwe ra dibi.

Alko malê bi teva ye.

Agirê bi duyî aşkere ye.

Arê ardêyê, ava him dayik e, him bav e.

Agiri sor kesî naşewtîne.

Ardî malê mede ber bê.

Ava zêlal jina delal.

Av xwînê dişo, xwîn xwînê naşo.

Ap li birêz, xal li xwarzê xwey dike.

Ar ekî sor e.

Ar î dorê xwe roni dike.

Areki ku sor e, pak û şîr e.

Birnê giran derdê seran.

Berê di pêsîrê xwe ra bigire.

Bextî meriyanî di destî xwe da ye.

Birinê kêrê çê dibe ê zimên çê nabe!

Bayî jêrî lê xistiye.

Berxî çê li ber kozê aşkere dibe.

Ba şunê te li her derê hebe.

Bûkê zarî û ziman tune, xwesiyê dîn û îman tune.

Berf li çîyê bari.

Berx î ku bi beran be, li ber kozê belî dibe.

Bê heval, bi rê nekevin.

Berxî nêr bo kêrê ye.

Bayî jêr lê têxe

Bizinê ji mîyê ra got; min ewa te dît.

Bûyê bijêrka ser sêlê.

Bi testekî du kar ne kirin.

Berve gur ne zirin.

Berî baranê ba ye, berî mirinê ta ye.

Barî giran para kera ne.

Bi zikî birçî nê lîstin.

Bi kevîrî sivik herkes xwe dimalêşe

Bi çirtkê li derî xelkê mêxe!

Ba şîrî xirab nekeve para kesî!

Bermal xwedana malê ye!

Beranî stewr li xwe nîne.

Berjêrî tuke rune, berjur tuke simêl in.

Bûye çoyê dest dînan.

Bi benî dijmin ne daketin bîrê.

Bi navranê xwe pît be!

Berike kune zikî bîrçî ye.

Berî malê cîran hilgire.

Bi çavên birçî zik têr nabe.

Birayî min î mezin li pêyê min xist

Birayê min î biçûk li pî min xist.

Ba merî bê text be, lê ma bêbext nebe!

Bextî reş meriyan ber nade.

Buxtan teniya bin tevê ye.

Bi guviştinê şîr nê der.

Bûkê bi bext xwedan text e.

Bê himi tunebûn e.

Bivirî te hênî di goncda ye.

Bê aqilî kurîya gîrê mezin e.

Bizinê kulek tim ê çilek e.

Bi beçîyek pirtan nê bûyîn mêr.
Cîran berî birê ye

Cîranî çê ji birê pêşvatir e

Comardî bi dayînê dibe

Cîran derîyê malê ye

Cîranî mixtacî xwê yê cîrêne

Çilek tu zeman têr nabe

Cîranê xweş şênîya wara ne

Canik û camêr, jin û mer

Can nê şunê, mal tê şunê

Cimatê dînan nabe

Cîranî xîrab merîan xwedan tişt dike

Camerî karê her kesî nîne

Cîran cîranê xwe nas dike

Çi kirîye li deran, ew tê ber nigan

Cîger nê teslîm kirin pisikê

Çalî kun pîne nagirê

Cilê ku li ser rûnîştî kêr meke

Çav têr nebû, zik têr nabe

Camêr e, şêrê şêra ne

Çerme sane çerme seane

Dilî fere şewq û çira
Malê bi ga bi golik nabe

Mala xwe kire zêr

Pîşta xwe da sêr

Çîva ber gana

Bikute bikute xwe danena

Dîna, nasbike li şîna

Devî me yî ceribandî

Ji mastî xelkê xwaştir e

Bi benî xelkê xwe bermede bîrê

Heta ku dew newe şîr

Tirk navin eşîr

Î ku dew kayî ê qunê ji bake

Ji qara kete bin bara

Sewê xatira kete tirba gawira

Kerê Alîka dagerîne qalika

Berxê çê li ber kozê belî ye

Karkirê xwe me, şîrinê xelkê me

Kerra bi gu meke

Bûka li ser haspê, kes nizane qismeta kê

Genim kkete çala nare mala

Dengê kûra nare kerra

Ga mir kêrê lê pir bivin

Kevirî di şuna xwe da giran e

Navî giran e mezelî wêran e

Lawikê malê çû eskerê hat ku kerê berê

Bi çukê mala kuçîkê malane

Ez ne biçukê bira bim, ma kuçîkê heft kerîya bim

Fêda çavekî bi çavekî tune

Sêvê rind para herçê ye

Qirfê li te bi berf bin

Jinikê mêra nênikê mêran e

Mirinê kêr hat ê berve gur bizire

Zikê têr hale yê birçî neyê

Zikê ku pîzav xwarî yê bişewite

Mêrkî li hespî xelkê ye timî peya ye

Nanê bi nanê ye

Piştê bizinê xurî a nanî şivên bixwe

Pezê ku jî kerîya veqetî gurê bixwe

Devî ku xwarî yê fedî bike.

Keçel bi pereyê xwe helawê dixwe

Eraban ku karê xwe nebûn ê hêştira qetran kin

Golikî pîs ê li xwedana vegere

Şorê bi dizikî yê li malê dolê yê

Kuçikî bi zorê bişînî pêz xêre nabe

Di serê xwe bibire di berê xwe nabire

Bi mêr be ji xwe rindtir bi cîran be ji xwe çêtîr

Berê xwangê berva bira berê bira berve gura

Bi vî devî bi vê qunê, herê diziya bizinê

Westîya kir vêsîya xwar

Sêwîya rokê têr xwar, heft cara mala barkir

Kara li şunê bizinê mexelê

Beran bi duw yê xwe naêşe

Serê şikeştî di bin kumê xwe da

Çavê li derîya, Xwelî bi serîya

Kurmî darê yî ji darê

Bihata mîvanekî bi xêr, vê ra bixwinî têre têr

Xizana bi halê xwe bizana, riza bixwarina

Xizanî nezane

Hespî çê qamçîyê di xwe nagîne

Bîr bi dewla tiji navin

Devî siwêr mêske hespê nalke

Te ku ra girî te ku ra bihecî

Xalan xelk in, apan milk in

Relê bukê vi bukê ra

Nanekê bixwe bi qînat, bizewice ji dereke bi kok û bi binat

Ji hespê dêhat li kerê nihişt

Bang kirina xwe bi gakî, şora xwe bi perakî

Serê xwaş balgiha nagre

Dîna ne gunê xwedane xwe gunê

Xelk dewî xwe yî tirş ji meriya naefşîne
Devî sist derdan kêm nake, devî sistî guhan rehat nihêle.
Derdî dil ne kişandin/Dîl sarî ro tarî.
Di pêş terî gez dike di du tare pîn dike.
Du parsek li derîyêkî nabin.
Dengî dolê ji dûrva xweş te.
Devî tirş zerarê li xwe dike.
Dilî hişt wîjdan teda nabe.
Dayîk tim lawe nînê/Alik tim lawkan nînê.
Dînek kevirekî tevê bîrê çil paqil nikare biderxîne.
Dostî çê serî dide sirê nade.
Dest bi tenî ruy merîyan reş dike.
Di xetir nê birîn /darê gir sîyê xwe fere dibe.
Dostî çê li royê reş aşkare dibe.
Di kesî megere, ma kes ti te negere.
Dest deste dişo, dest jî ruyen dişo.
Dijmimî darê ji darêyê.
Devî xwe ji hev meke cavên xwe javke.
Dostî çê,merîyan li rê nehîle.
Davî sist hawê nagre.
Dayîkê got: Kane-kaçike go-hane-
Dorê malê pak bigire/dilî germ yar xweş dike.
Dizan ji dizan dizî erd û ezman larizî.
Ê ku serî xwe girê nadî,serî hember rind girê dide.
Esil xirab nabe,hîngiv gênî nabe.
Eslî pak naslî pak.
Ewladî bi xêr milk naxwaze.
Eşq merîyen kor dike.
Ew jinek nine,canikeke.
Agir kirkin germîe pirr kin.
Ewled dara guzêyê,torîn hundirê guzêyê.
Ewrî reş di gurmije.
Êzing nabe text.
Êşe dilan ê xirabe.
Ê ku zu radiba malê xwe bi bereket diba.
Bi vî devî bi vê qunê.
Herê diziya bizinê.
Westî ya kir vêsîya xwar.
Sêvî ya rokê têr xwar heft cara mala barkir.
Kara li şunê bizinê li mexelê.
Beran bi duw yê xwe naeşe.
Serê şikeştî di bin kumê xweda.
Çavê li derî ya xweli bi seri ya.
Kurmi darê yî ji darê.
Bihata mîvanekî bi xêr vê ra bixwinî têre têr.
Xizana bi halê xwe bizanîya riza bixwarina.
Xizanî nezane
Hespî çê qamci yê di xwe nagîne.
Bîr bi dewla tiji navin.
Devî sîwer mêske hespê nalke.
Te ku ra girî te ku ra bihecî.
Xalan xelkin apan milkin.
Relê bukê vi bukêra.
Nanekê bixwe bi qinat bizewice ji dereke bi kok û bi binat.
Ji hespê dêhat li kerê nihişt.
Bang kirina xwe bi ga kî şora xwe bi perakî.
Serê xwaş balgiha nagre.
Dîna ne gunê xwedane gunê.
Xelk dewî xwe yî tirş ji meriya naefşîne.
Pezî bê şivan gurê bixwe.
Pela mîne bîrê diza.
Hevalî qirikê yî nûkil bi gûyê.
Heşe tuneyî ê bi meriya ga û golika biçêrînin.
Dizê dizî xwe nas bike.
Gur yarî xwe navê.
Mar bile xwelîyê bi qinat dixwe.
Ma dîna şorek bi ber nekeve kûra kêçek bi dest nekeve.
Li şunê hespa ker nêna girêdayin.
Ker û hesp li cem hev girêdan ê ji hev û du tir û fisa bêvisin.
Bukê zar û ziman tune xwasi yê dîn û îman tune.
Kirasên orispîya si û sê ne a yêkî li xwekke 32 ya li hevalake.
Dîna bi heft top ber binexmîne perekî xwe yê tim pas be.
Silavê pêde li merheba yê dameweste.
Xîşni ya mêr dî ji ya weris revî.
Destî vesîyê, li ser zikê birçî.
Kinç şîva hatin, perispanga vegerandin.
Hespî çê, li ber xwedana ye.
Bîr bi çotê tijî nabin.
Serê xwe şuştê, henîye xwe helmaştê.
Îşkira xwe, şîrîna xelkê.
Zêr wenda kir, di pê morî ket.
Ralê bûkê, bi bûkêre.
Kor bi nefs be, yeka tenê bes e.
Kundirî pîs, dendikên xwe pir in.
Dil hay ji derlingê neye.
Gerî, dirî.
Dew birê mast e.
Ji ruyan heynan, li simbêlan kirin
Badika hesinî, xwe bi xwe pesinî
Xizan halê xwe bizanî, riz a bixware.
Akil pirr sermîyan e, ne karê her merîya ne.
Berî xwangê berve bira, berî birê berve kevira.
Bi vestîyayî kir, bi vesîyayî xar.
Bikê bi kîzê, li ber cennetê bilîzê.
Bu xerman e, ne bu derman e.
Buka paş perdê, kes nizane nasîbê kê.
Bukê li ser hespê kes nizanê nasîbê kê.
Bûye marê nîv kuştî.
Çavên li deriya, xulî bi seriya.
Çî neçê para keçê.
Cumê xeyî cuyê li henîya xwe xistiyê.
Demika gûla, yeka sosina.
Destê desta bişon, destê çexbin rûya bişon.
Dev tuneyî
Di gunda de mer neman, ji dîkara dibên Abdurahman.
Dilî xwangê bi xwangê bişewtiya çelkê sê(sav) ne davite ber.
Diza ji diza dizî, erd ezman lêrizî.
Dizî biharê peyîzî li xenê.
Ecer hatin, kevin xelat in.
Erev bi erev ra gotîye magî qûn reşo.
Gewenda têr xwar, yê li dolê xin.
Heştira le pê girêde.
Heyî yî kanî ye, tûne yî genî ye.
Ji qara kete bin bara.
Ji şorê nabêre rev gerek.
Kerê şiv li gu.
Kes ji arê xwaş narive.
Kês nasibî kesî naxe.
Kevir li sêr kevir name.
Kevirî xwê yî giran e.
Kutte bi ta ketiye.
Malî dine li dine bime.
Mar ji punge heznakê, punga li ber poz birûzê.
Memir e memir e hefa tê, mirî şunda kêfa tê.
Mî bi nigen xwe, bizin bi nigen xwe.
Milê gu dixwe terawîya nake.
Mîna marî di tur da ye.
Mîna maye(hevîrtirş) mirdesî.
Mirîşkê hek kiriye, qûna dîk dişê.
Miriyê pir şuşti yê tira bikin.
Mîya çê li mexel ê.
Navî bajarî dur, xweş e.
Ne bi malî pir ne bi gerdanî sor.
Nifirê hêrin êzmana, şiva verin xudana.
Palî yê çê berdane cê.
Paşîye şewereşê tim hîverunê.
Pê baranê ga cil dikê.
Quzî avê li rîya avê bişke.
Ro terin, qêda-bela narin.
Sal car nabin yek.
Sere xwe wekê li bextê xwe mêzke.
Serê xweyî şuştîye henayî xwe helmaştîye.
Serra xirxalo bin ra korpolo.
Sevîya rokê xerdîye, 7 cara mal barkiriye.
Teka çalê, rizkî salê.
Şil kir zîya bike.
Şîri da bigrê hetta pîri.
Şorê xeraw ya xudiya ye.
Tu devî ma bûkêy, ez jî yî malê exê.
Vestîya kir, vesîya xar.
Virin, li mala ma jî pir in.
Xalan xelk in apan milk in.
Xelk çû raketine Mest(Mistefa) hatê runiştinê
Xêlk nenika meriya ye.
Xizana halî xwe bizaniya riza bixarina.
Xudanê sebrê bîye mîrê misirê.

(*) Ev gotinên mezinan ji aliyê Sebiha Özgür, M. Ş. Dağ, Temeli Bayrak

 
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn