|
Miçoyê Homê ji mal derket, çû camîyê
ku nimêya yasîna bike.
Kur û kulfetê wî li mal rûniştiwûn.
Hur û mezin, keç û lawên malê li dora dapîrê kombûn, jê çêroka
Kulek rucu kirin. Dapîrê siftê nazî kirin, kire kem û kum,
paşê xatirê newîyê xwe neşikena û dest pê çêrokê
kir.
- Çi hewûye çi tunewûye, jineke pîr
û sê lawikê wê hewûne. Jin bi sala ne pîr wûye. Mêrikê wê mirîye, qeramê wê giran bûye. Wê sê lawik
bi tenê mezin kirine. Ji ber qeramê giran, porê wê sipî, mîna
herîyê bûye. Lowma jê ra gotine
pîrê.
Sala daye dû
sala, lawikê pîrê mezin bûne. Rokê, pîrê bangê wana kiriye,
gotiye, werin û rind guh bidin ser min. Ezê êdî bi sala jî
pîr bûme û nikanim we bi xwedî bikim. Li vî dîyarî rizqê we
tune. Barkin, serîyê xwe heynin herin dîyarên xerîb, li rizq
û nesîwê xwe bigerin.
Şîretê
ku ez niha li we bikim, qe ji bîrmekin. Ku we ji bîrkir, ez
heq û şîrê xwe li we helal nakim.
Hunê dizîyê,
derewa, nerindî û neheqîyan nekin. Duxîna xwe li ber heramîyê
vemekin. Ma hunê tim bi qîret win û zû zû aciz mewin.
Wê rê nîşanî
lawên xwe kir. Vi yê mezin ra go, tu berve roava here. Vi yê hortê ra go, tu berve başûr
here. Vi yê piçûk ra go,
tu jî berve rohelat here. Çiqinê wana dane dest û go, de herin,
paş xwe va mêsmekin, xwedê îşê we rast wûne.
Lawik rawûn,
çûn destê dayîka xwe maçkirin xatirê xwe ji wê û ji hev du
xwastin û vi rê ketin.
Pîrê di dû wana
êpî mêskir. Hûndûrê wê kelîya û hestirk ji çavan da hatine
xwarê.
Lawikê pîrê,
yê mezin û yê hortê pir çûn û hendik çûn, her yek li derekê
bi cî û war bû. Yê mezin li ba axakî bû şivan, yê hortê
li gundekî bû gavan. Lawikê piçûk bi şûn newû. Ew yekî
qutî jar wû. Bi ser da, li ser nigê rastê dikulî. Yên derdora
wî jê ra digotin, Kulekê pîrê. Wexta ku ew hîn derguş
û di kundaxê da wûye, al xwe avêtiye ser, nig ji wê da pûç
maye. Sewa kulekîyê, tu kes bi wî qayîl netiwû. Tu kesî ew
şivan û gavan ranegirt. Lê wî dîsa jî saxiya xwe ji gerînê
nedikir. Ew bi sewt û înad, dîyar bi dîyar li rizq û mirazê
xwe gerîya.
Rokê, ew pir
westîya, xiş û xal hate gundekî. Li dawîya gund, li mala
pîrekê bû mîvan. Pîrê sure wû.
Kulek hal û
heqata xwe ji pîrê ra katkir. Dilê pîrê pê şewitî. Pîrê
pêçkê şûn da, ew dawetê oda mîvana kir. Li wê derê, sifre dagirtiwû. Li ser sifrê heft qaw xarin hewûn.
Kulek mat ma.
Wî di ber xwe da go, pîrê li ba min wû, va sifra kê dagirt!
Wî îna kir, ku pîrê sure ye.
Pêy xwarinê,
pîrê go, eza niha surekê bidim te. Lê dera ku tu wê ji kesî
ra katnekî. Ku te katkir, tesira wê namê. Pîrê di guhê wî da, kire piste pist. Paşê
go, ku tu ketî tengîyê ya jî ku belayek hate serî te, vê surê
wûne bîra xwe. Hîngê meleka nesîwdayînê dê xwe bigîhîne te.
Ku te ji wê çi xwast, ewa wûne şûnê. Te go, min bike
gogercî, ewa te bike gogercî. Ku te go, min bike şêr,
tê biwî şêr.
Ji bîr meke, sur tenê bi şev bi hukum e, bi ro tu yê berê yî.
Pîrê di pencerê ra çîyakî dûr û bilind bi wî nimand û go, mêske, vî çîyayê
hanî serî bi dûman dibînî ?! Li navî çavê wî, qela û qonaxa
Mîrê çîya heye. Keçikeke wî heye, navê xwe Pêrîxan e. Ew rinda
dûnê ye. Wexta ku ew di baxçê qonaxê da digere, herd û ezman
ji eşqa ra di şûna xwe da dilîzin. Dar û ber, însan
û heywan lê radibin sêrê. Nexwaş, kûr û topalên van deran
diherin cêm wê, li ber şewqa rindîya wê xweş dibin.
Heta ku bi mîr û mîrîmîranê Mixrib û Misirê gêh, hatiwûn ber nigên wê,
lê xwezginî derketin. Lê Pêrîxan bi tu kesî ji wana qayîl
newû, teklîfê wana bi şûn da vegerandin.
Qeder e, bêyî çi, rokê siwarên Mîrê Hûta hatin Pêrîxan revandin birin,
ku li Mîrê xwe markin. Ji hîngê vir da, Pêrîxan di dest hûtan
da hêsîr e.
Bavê Pêrîxanê ji çar hêlê dunê ra xewer şand û go, ku kîjan cihêmêrî
Pêrîxana min ji dest Mîrê Hûta xelaskir anî, ezê Pêrîxanê
li wî mar kim û text û taca xwe jê ra bi xelat kim.
Lê heta niha, tu kes ji heqê Hûta nehatîye der. Kî ji vir da çûye, ji wir da nehatiye.
Welatê Hûta li paş heft çîya
ye. Li pişta çîyayê hefta înek heye. Li ber derîyê înê
marekî heftserî nowedar e. Ew tu kesî bernade hundur. Ji înê
da berjêr, heft qata di binê herdê da, bajarê Hûta heye. Li
pîyê rastê, li ser heft qata qonaxa Mîrê Hûta bilind dibe.
Li pîyê çepê, zîndana wî ya reş heye. Pêrîxan di wir
da hêsîr e. Şeşhezar û şesed û şêşt
û şeş siwarên Mîrê Hûta hene. Her yek hosteyê reqeço ye.
Pîrê şora xwe xelaskir. Kulek rawû, destê pîrê maçkirin û xatirê xwe
jê xwast, derkete derva.
Li derva şevereş
wû. Wî sur anî bîra xwe û vi melekayê ra go, min bike têyr.
Ew bû têyr û virîya çû. Wê şevê ew gihêşte welatê
Hûta û nêzikî înê danîşt.
Vê carê ew kete
tonê ejderhakî. Nêzke Înê bû û ku çi quweta wî heye topkir
û pê pife marê heftserî kir. Mar cîlê di şûna xwe da,
ji serma hişk bû, cemidî.
Kulek kete înê
û heft qata daket û gihêşte bajarê Hûta. Ew geh kete
tonê Rûstemê Zal, geh bû Hemê Musê û Gelhê Şarê. Gurz
di dest da, ew kete nav siwarên Mîrê Hûta, ew birbelav û qirkirin.
Paşê wî çû Pêrîxan ji zîndana reş xelaskir û anî
mala bavê.
Mîrê Çîya li
ser şora xwe dawestî. Wî Pêrîxan li Kulek markir, text
û tacê xwe jê ra kire xelat. Zewac bi dilê Pêrîxanê wû jî.
Çel ro û çel
şev li dohlê xistin. Şênî û şahîya dohl û daweta
Pêrîxan û Kulek nam da û li çar hêlê dunê bû çêroka dohl û
daweta bûk û zavan. Kulek bi şev dikete tonî mêrekî bi
şûhret, bi bejn û bala, bi ro dîsa tewû Kulek.
Pêrîxan û Kulek
bi hev ra bextîyar wûn. Kulek êdi bû Mîr Kulek. Wî meriyê
xwe şandin pêy dê û birayên xwe. Ew anîn li ba xwe bi
şûn kirin.
"Çêroka
min çû qametê rehmet li vê civatê."
Dayika kurika,
Zêwa Hecî li oda din nivîn rêxistin, dû ra vegerîya oda rûniştinê
û go:
-De bes e, şev
hatiye nîvê şevê. Mêskin, gaz di çirê da nemaye, ew kûrîk
bûye. Rawin rakevin
Dora dinê royê,
bi nîvro, Zêwê Hecî li odê, pişta xwe da balifeke xalînî
rûnişt. Wê bange keçika xwe kir û go:
- Şarê
tenek av têke tasekê û şêyê serîya jî wûne, ku ez porê
te buhûnim.
Şarê tasek
av û şê heyna anî û dîyna hêla dîya xwe û bi xwe jî li
ber wê rûnişt, mîna ku bikeve hembêza wê.
Du ro berê,
şeva înê Şarê serê xwe şûştiwû û porê
xwe kiriwû du guliyê qalin.
Zêwê her du
gulîyê wê verşandin. Şê li avê xist û pê porê Şarê,
ji pêşîya henîyê da bigre heta dawîyê ewlek bi ewlek
şe kir.
Porê Şarê
mîna mûyê reş wû. Wexta ku şil bû û hate şekirinê
sîsik diwû û dibiriqî.
Zêwê ji axza
çepê da, di bin gepirê da, bi destê çepê bi por girt û bi
tilîya xwe ya şehedetê a destî rastê birek por veqetand
û bi destê çepê girt. Wê bi destî rastê porê ku mayî wê de
kir, bi ser omiza Şarê ya rastê da berda.
Wê pore ku dest
da mayî carek din şe kir û paşê ew kire sê tela
û dest pê hunanê kir. Wexta ku gihêşte nîvi, wê benê
guliya yê sur heyna û ew di horta gulî ra derbaskir. Bi bên
gulî bi hev va tên girêdanê, sewa ku gulî birbelav newin.
Morîyekê çava, kinirkek, penezekî zîvînî û zêrekî piçûk bi
bên da kiriwûn.
Zêwê ji hêlekê
da gulî dihunan, ji hêlekê da jî şîret li Şarê dikirin,
digo:
-Keçika min,
tu êdî ne hur î. Salê te panzdeh ne û tu ê bi dergîst î. Payîzê
dohla te wê biwe. Ma te hay ji xwe hewe. Dost hene dujmin
hene, xêrxwaz hene hesûd hene.
Oxira mêra mebire.
Ji ber mezina rawe ser xwe. Vi xorta ra melîze. Berve mêra
mekene, li ba wana rûye xwe çexke. Ku te vi mêra ra dengkir,
serî xwe têke ber xwe û destî xwe bide ber devî xwe.
Zêwê porê Şarê
gîştik huna, kire gulî. Wê serîyê gulîya, ji jêr da berjor
şê lêxist, gijvij kir, ku gulî venerşên. Paşê
wê gulî hêjmirîn û go:
Vê carê jî bîst
gulî jê derketin.
Wê serê xwe
tenkî paşva kişand, ji dûr va li gulîyê keçika xwe
mêskir. Di kenê rûyê wê ra beli wû, ku ew bi hûnera xwe qayîl
e.
- Xelas bû!
De rawe keça min, ava me ya vexwarinê tune. Here ji kanîyê
avê wûne. Ez ê ku tenki herime nav mala.
Gulî bi qeyda
sênexkî tên hunan. Sênex navê benekî ye. Ew ji sê telayên
rîs tê hunanê. Her sê telayên rîs ji serîkî da bi hev va girêdidin.
Wî serî bi pêçîya nig yan jî bi niçikekî va girêdidin. Paşê, di
ber girê da, bi her du desta bi telayên rîs digrin. Ji axza
rastê da, telayê rîs yê rastê diavên ser yê hortê. Yê hortê
vê carê derbasê axza rastê tewe, yê rastê jî dikeve hortê.
Paşê telayê rîs ê axzê çepê diavên ser yê hortê. Yê hortê
di bin ra derbase axzê çepê tewe. Yê çepê vê carê di hortê
da dimê. Bi vî tonî bên tê hunan û tewe sênex.
Mala Miçoyê
Homê li gundekî li axza Haymanê, li derdawê Çîyayê Qerecdaxê
wû. Gundekî piçûk, ji sed malî wû. Ew di kortê da wû. Lowma
jê ra digotin, gundî kortê.
Pozê biharê
û ro ji nîvro dagerî wû. Di ser gund ra, ezmanekî sayî hewû.
Heyamî germ wû. Kal û pîrê gund xwe
dawûn berojan. Li ser dev û rûyên wana ken û kêfê vi ber biharê
ketine hewû. Yên ciwan diketin rû yên kal, digotin, hun îsal
jî xelasbûn û vi ber biharê ketin. Êdi mirinî ji we ra tune.
Mîna ku goti, biharê xun bi têreke da dihat. Li ber dîwarê goma malê Miçoyê
Homê manga û nugun dawestîwûn. Mangekê xwe bi kevirê koşê
xênî dixurand. Du nuguna hev du dialastin.
Mîna ku wana hev du bi zimên sîsik dikirin. Îza zimanê wana
li ser çermê wana deq bi deq xay dikir.
Mala Miçoyê
Homê û ya birayê wî, Hesen li jêr gund, li rû hev wûn. Wê
royê li mala Miço tu kes tunewû. Ber malê xewlê wû. Cucikên
malê li ser kulingê, xwelî vedidan, li yêm digerîyan.
Di jêr malan
ra, li ser çeyîr û çîman birek xort giheştiwûn hev û
dikirin hay û bêrî. Li wê derê, kuçikek bi dêlekê da deliqî
wû. Xorta dor li wana hewşkiriwûn, bi kevira berdidan
wana û dixwastin ku wana ji hev veqetînin. Lê kuçik û dêl
ji hev nediwûn, ew mîna ku bi hev du da nûskî wûn. Ziman di devê wana da dirêj bûwûn. Wana
dikire hele hel û bi çav tirsî li dor û paş xwe mêsdikirin.
Şekiro
ji xorta veqetî û berva mal teçû. Mala bavê wî, li paş
mala Miçoyê Homê wû. Rîya wî di ber mala Miço ra derbasdiwû.
Şekiro
xortekî şîrin, şor xweş û bi ken wû. Lowma
hemsalîyê wî navê wî Şekiro lêkiriwûn. Wî serhevdeyên
qebila û malan gîştik dizanîn. Navê wîyê esil, Oso wû.
Ew bi bavpîrê xwe hatiwû navkirin. Bavpîrê wî li herba Çelenqelê
şehîd ketiwû.
Şekiro
û Şarê hemsal û cîranê hev wûn. Wexta ku ew hîn piçûk
wûn, bi hev ra dilîstin. Lê jikî ku Şar bi dergîst e,
ew ji hev dûr diherin.
Şarê çatiya
avê di dest da, ji kanîyê av dikşand. Wê fîstanekî heftreng
li xwe kiriwû û kefîyeke gulpembe dawû serê xwe.
Jikî ku ew bi
dergîst e, wê îş û karê malê yên giran jî tikirin. Yên
derdorê bi çêra wê bûn. Şarê mîna qeda pez didot, nan
lêdixist û kinc dişûştin. Wî zemanî keçik û bûk
bi van karana dipesandin.
Wexta ku Şar
nêzke mal bû, dî ku Şekiro ji jêr da tê. Wê çatîya avê
dîyna û li oxira Şekiro dawestî. Şekiro hat gihêşte
herda Şarê û dawestî. Ew di ber Şarê ra derbas newû.
Wî dil hewû ku çend gilî û gotina vi Şarê re bike. Wexta
ku gihêşte ba Şarê, wî hema dest pê şorê kir,
go:
- Şarê,
tu dizanî, yekî ji xalanê te çir kiriye?
Şarê serî kire ber xwe, go:
- Çi dizanim, çir kiriye!
- Wî di zemanê xwe da, bi hêştira ji Helewê şekir dianîye û difrotîye.
Rokê, wî şekir li hêştira barkiriye û bi rê da rêwîyek
rastê hatiye. Baraneke şên
dibarîye. Rêwî gotiye:
- Mêro, barê
heştirê te çi ye? Wî gotiye:
- Şekir e. Rêwî gotiye:
- Malavao, ne şekirê şil biwe, bihele û biçilke.
Xalê te keniye, gotiye:
- Taw ho, tu
çi dizanî. Şekir ku şil bû, wê her çû giran biwe
û kîloya bikute, ez ê jê zêde kêr bikim.
Şarê dest da ber dêv û go:
-Tu serhevda
dikî. Xalanê min veng nakin, ew hesawa dizanin. Lê, wê xwe
bi zorê digirt, ku nekene. Wê dixwast ku here, lê Şekiro
di ber wê ra derbasnediwû. Wî neterikand, serhevdayek din jî da ser:
-Ji bavanê te jî, yekî, mêrê malê
li çolê, li ber pêz wûye. Gur hatiye pêz. Wî ji tirsa ra bange
kûçik kiriye û ew bi xwe va girêdaye. Gur pez qirkiriye...
Hin Şekiro,
şora xwe teva nekiriwû, Şarê hiq û hiq kenîya. Wê
xwe negirt; çiqas xwast ku nekene, lê kenê xwe zeptnekir.
Wê ji bîr kir ku destê xwe bide ber devê xwe û di ber xwe
da go, "towbe towbe, xêr e înşellah". Li gora
edetê wîngê îna dikirin ku yek pir kenîya, tiştekî neçê
wê were sêrî. Lowma towbe dikirin.
Kenê Şarê
nesekinî. Ew devvekirî dikenîya. Didanê wê wekî sedef dibirqîn.
Pesîrê wê hîn nû belbûn, wexta ku ew dikenîya geh heldihatin
geh dêdihatin. Kefîya wê ya gulpembe ji serî da berve paş
şemitî. Binguhên wê yê gewr û kal xaykirin. Suyê wê yê
dirêj, mina şuşeyê çira gazê, sîsik û sipî dikir.
Şekiro
mat bû, di şûna xwe da nedilivî, mîna ku bi herdê va
nûsikîwû. Li navberkê çavên wana li devhev ketin. Bi nêrînan
mîna ku ew bi hev va hatin girêdan. Germîyek bi nav dil û
cana da belavbû.
Bi qirinîyekê
va her du jî vecinîqîn. Wana dengê dergîstê Şarê, Şemo
naskir û bi lez û bez ji hev veqetîn û her yekî da rîya xwe.
Şemo di
goma pêz da wû û binê pêz pakdikir. Wî di teqê ra li Şarê
û Şekiro sêrdikir.
Şemo yekî
hesûd, çavteng û dilçurug wû. Wexta ku wî şarê bi Şekiro
va bi hev ra dîn, ew pê ragerî. Ew di şûna xwe da rep
û hişk dawestiwû. Benz û bed lê qetîya, mîna xizik bû,
ku te kêr lêxista xun jê nediçû. Çav di seri da gewr dikirin.
Peçêkê şûnda, mîna ku yekî derzi tê ra kiriwû, qîrînî
vi ser wî ket.
Wê royê, evarê
Şemo vi dîya xwe ra go:
- Etê, ez vi
Şarê ra nazewicim. Xewerê hema bişînin, ma nîşanê
vegerînin.
Dîya wî go:
- Wîy wîy, wêy
wêy li min e, mala min şewitî. Xêr e, lawê min çir bûye
!
Wê ji hêlkê
de jî bi kuta li sîngê xwe dixist.
Şemo deng
da, go:
- Şarê
vê ar û nemûs e. Ku min bikujin jî, ez vi wê ra nazewicim!
Wê şevê,
çira mala Hesenê Homê heta siwê venemirî. Mezinê malbatê gihêştiwûn
hev û ketiwûn nav mitala û mineqaşan.
Çend ro ketin
navberê, xewereke neçê li nav gund belavbû. Gotin, Şekiro
vi Şarê ra ye. Hevalê Şemo, Cino va xewera belavkiriwû.
Cino ji Şemo hesudtir wû. Digotin, Ew ji hesudîyê vi
dizan ra bûye heval û mala bavê dervakiriye.
Lekeya namûsê
li ser Şarê ma. Mala apê nîşana xwe xwastin. Sê
malbat û mermaliyên wana li hev sûva hatin. Navê Şarê
neçêbû, bi ser da wê kut jî xwarin. Mala Miçoyê Homê, mîna
ku bi yas wû. Rûyê wana nedigirt
ku herin nav malan.
Payîz wû. Miço çû gundekî Tirkan,
mala nasikê xwe. Nasikê wî, jina xwe miriwû, ew ji xwe û ji
sêwîyê xwe ra li jinekê digerîya. Miço meri kirin navberê
û Şar teklife wî kir. Wana şor dane hev du. Çend
ro şûn da, meriyê nasê Miço hatin, ku Şarê pêwin.
Li gora edetê
hîngê, Kurmancên van derana di nav xwe da dizewicîn. Vi merlixiyê
ra zewicîn edet wû. Dewlemenda poz li hewa digerandin û kirîyê
xwe nedikirin, ku vi xizanan ra bizewicin. Ji derva û ji yada
zewicîn bi eyb digirtin. Li zewaca vi gewenda û cîngana va
bi çavekî pir neçê mêsdikirin.
Va edetana li
ba gûndê cîran yên Tirk, Teter û Çerkez jî hewûn. Ew jî, her
yek di nav xwe da dizewicîn.
Tenê Kesê neçar
û li herdê mayî ji derva dizewcin. Keçik û jinê ku lekeya
nemûsê avêtiwûn ser, didane derva, ew yad dikirin; mîna ku
bi vê rê ceza didane wana. Ji yên ku bi vê rê zewicîn ra digotin,
"gune ye, dan yada".
Siwekê, vê dohl
û vê dawet Şar kirin bûk, li erebeke hespa sîwarkirin
û berve gundê Tirka vi rê xistin.
Li gora edetê,
şareke sûr avêtiwûn ser seriyê Şarê. Wê ber xwe nedidî. Du jin ketiwûn pîyê
wê, ew berve erebê dibirin, mina ku bêyî, du cendirma yekî
hêsîr dibirin.
Xêyrî malên ku sûvahatî, însanê gund gîştik li ber mala Miçoyê Homê
civîyawû. Hen hatiwûn xêrê, hen jî hatiwûn sêrê. Mêr li hêlekê,
jin li hêlekê din kombûwûn.
Ji hêla jina da, dengê girî û nalînê dihat. Dohla Şarê bûwû şîn.
Wexta ku ereba bûkê vi rê ket, dengê şînê bilind bû.
Dîya Şarê, Zêwa Hecî kilam distran, li sîngê xwe dixist û biskê xwe
diruçikandin.
Wê distra, digo:
Sala îsal,
demsal har e
Ar û nemûs barekî
bi qahr e
Hesuda ken li Şarê herimandin
Welle, kêrê lêxin xûn jê nahere..... |